225
Lecouteux С. Fantômes et Revenants au Moyen Âge. Р. 98–102.
226
Цит. по: Klapper J. Die schlesischen Geschichten.
227
Lambrecht K. Hexenverfolgung und Zaubereiprozesse in den schlesischen Territorien. Cologne: Böhlau, 1995. S. 398.
228
Calmet D. А. Dissertation sur les apparitions d’esprits. Р. 76. [Цит. по: Кальме О. Трактат о Явлениях Ангелов, Демонов и Духов… С. 259.]
229
Calmet D. А. Dissertation sur les apparitions d’esprits. Р. 69. [Цит. по: Кальме О. Трактат о Явлениях Ангелов, Демонов и Духов…. С. 258.]
230
Jones E. On the Nightmare. London: Hogarth Press, 1931
231
Girard R. Le Bouc émissaire. Paris: Grasset, 1966.
232
Calmet D. А. Dissertation sur les revenants en corps. Р. 93.
233
Цит. по: Стокер Б. Дракула. 2010. С. 273.
234
Tettau W. A. J. von, Temme J. D. H. Die Volkssagen Ostpreussens, Litauens und Westpreussens. Berlin: N. p., 1837. Reprint in Hildesheim and New York, 1994, 275 р.
235
Calmet D. А. Dissertation sur les apparitions d’esprits. Р. 28.
236
Calmet D. А. Dissertation sur les apparitions d’esprits. Р. 284.
237
Это слова, обращенные Еленой Прекрасной к доктору Фаусту, когда он вернул ее из могилы.
238
Пер. Б. Томашевского. Цит. по: Доктор Фауст. Танцевальная поэма, с приложением некоторых танцевальных приложений о чертях, ведьмах и поэтическом искусстве.
239
Michoux Ch. Magie, dent et vampirisme // Frénesies. 1987. № 3. Р. 208. Эта святотатственная грань во всей полноте отражена в фильме Ф. Ф. Копполы.
240
Ariès P. L’Homme devant la mort. Paris: Editions du Seuil, 1977. Р. 348. [Цит. по: Арьес Ф. Человек перед лицом смерти. М.: Прогресс — Прогресс-Академия, 1992. С. 301–314; 321–328. URL: http://ec-dejavu.ru/c/Corpse.html (дата обращения: 03.02.2026).]
241
Klaniczay G. Decline of witches and rise of vampires in 18th-century Hapsburg Monarchy // Ethnologia Europaea. 1987. № 17. Р. 165–80; Lambrecht K. Hexenverfolgung und Zaubereiprozesse in den schlesischen Territorien.
242
Pócs E. Between the Living and the Dead. A Perspective on Witches and Seers in the Early Modern Age. Budapest: Central European University Press, 1997. Р. 42; о сродстве вампиров, ведьм, оборотней и ночных кошмаров см. р. 79, 119, 142, 163.
243
Lambrecht K. Hexenverfolgung und Zaubereiprozesse in den schlesischen Territorien. S. 392. [Ламбрехт К. Охота на ведьм и суды над ведьмами на территории Силезии.]
244
Delorme R. Les Vampires humains. Paris: Albin Michel, 1978.
245
William of Newbury. Historia rerum Anglicarum V, 24.
246
Цит. по: Calmet D. А. Dissertation sur les apparitions d’esprits. Р. 141.
247
W. S. G. E. Curieuse und sehr wundebare Relation. Р. 64.
248
Ranft M. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 33.
249
Ranft M. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 33.
250
Lambrecht K. Hexenverfolgung und Zaubereiprozesse in den schleisischen Territorien. S. 394.
251
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 120.
252
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 114.
253
Корибантизм — с позиций античной мифологии и медицины это состояние безудержного, дикого восторга или экстаза, часто сопровождаемое беспокойством, танцами, музицированием и даже «сном с открытыми глазами», связанное с культом фригийских богов (Кибелы и фригийского Диониса), а в медицине — психомоторное возбуждение, непроизвольные движения. Прим. пер.
254
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 112.
255
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 71.
256
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 84.
257
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 86.
258
Ranft М. De masticatione mortuorum in tumulis. Р. 115.
259
Garmann C. F. De miraculis mortuorum. Dresden; Leipzig: N. p., 1660). Reprinted in Dresden in 1709.
260
Klapper J. Die schlesischen Geschichten. S. 86.
261
Weitenkampf J. F. Gedanken Über wichtige Wahrheiten aus der Vernunft und Religion. Brunswick: N. p., 1754.
262
Kyll N. Die Besttattung der Toten mit dem Gesicht nach unten. Р. 180.
263
La Mandragore. 1998. № 3. Р. 129.
264
Illis L. On Porphyria and the Aetiology of Werewolves // Proceeding of the Royal Society of Medicine. 1964. № 57. Р. 23–26.
265
Dracula, un enragé? // Pour la Science.
266
В этом смысле на размышления наводят описания умирающих в романе французского писателя Жана Жионо «Гусар на крыше» (Le Hussard sur le toit). В романе, помимо прочего, показано, как эпидемия побуждает людей совершать иррациональные поступки и верить в предрассудки.
267
Kayton L. Relationship of the Vampire Legend to Schizophrenia // Journal of Youth and Adolescence. 1972.
268
Подробнее см.: Lecouteux С. Witches, Fairies, and Werewolves. Р. 178; Une singulière conception de l’âme: remarques sur l’arrière-plan de quelques traditions populaires // Medieval Folklore. 1992. № 2. Р. 21–47.
269
Pócs E. Between the Living and the Dead. A Perspective on Witches and Seers in the Early Modern Age. Budapest: N. p., 1997. Р. 31–34. О двойниках см. р. 36–44.
270
Morin E.